AVRUPA, Bulgaristan’da yaklaşık 25 yıl sonra ilk kez bir partinin tek başına iktidar olmasını, Rumen Radev’in (62) henüz bir ay önce kurduğu “İlerici Bulgaristan” partisinin ezici zaferini konuşuyor.
MACARİSTAN’DAN SONRA
ŞİMDİ ne olduğuna bakalım. İki hafta önce Macaristan’da seçimler vardı. Ve AB’nin Ukrayna politikalarına ayak sürüyen, Moskova yanlısı kabul edilen Viktor Orban 16 yıldır kesintisiz iktidarın ardından devrildi.
Ancak bu defa yıllardır sandıktan güçlü bir hükümet çıkaramayan Bulgar seçmen, Rusya yanlısı diye etiketlenen eski Cumhurbaşkanı Radev’in partisine uzun aradan sonra tek parti iktidarının yolunu açtı.
Z JENERASYONU TETİKLEDİ
ERKEN seçimler aslında geçen yıl aralık ayında patlak veren, daha çok gençlerin düzenlediği protestolarla tetiklendi. Bulgaristan 1 Ocak 2026 itibarıyla Euro bölgesine dahil olmaya hazırlanırken hükümetin açıkladığı 2026 bütçesi büyük tepki çekti.
Ekonomik kriz ve yolsuzluk iddiaları üzerine gelen bu kemer sıkma bütçesi Gen-Z diye anılan genç kuşağı sokaklara döktü. Eylemler hükümeti istifaya zorlarken o dönem Cumhurbaşkanı olan Radev, yeni hükümet kurulamayınca erken seçim kararı aldı.
RADEV SAHAYA İNDİ
RADEV bu kararın ardından 9 yıldır sürdürdüğü cumhurbaşkanlığından istifa etti. Mart ayında ise ‘İlerici Bulgaristan’ partisini kurdu. Eski hava kuvvetleri komutanı olan avcı savaş uçağı pilotu Radev, Euro’ya geçilmesine, Ukrayna’ya silah yollanmasına karşı çıkarken Rusya ile karşılıklı hoşgörüye dayalı pragmatist bir ilişkiyi tarif etti.
En büyük vaadi yolsuzluk ve organize suç çetelerinin üzerine gitmek oldu. Tartışmaların odağında ise 2009’dan beri ülkenin önemli siyasi aktörü olan ve 9 yıl başbakanlık yapmış GERB lideri Boris Borisov ile Hak ve Özgürlükler Hareketi Yeni Başlangıç (DPS) lideri Delyan Peevski vardı.
İşinsanı Peevski, yolsuzluk iddiaları nedeniyle ABD Hazine Bakanlığı’nın yaptırım listesine alınmış bir isim.
TÜRK PARTİLERİ BÖLÜNDÜ
HÖH ya da Bulgarca kısaltmasıyla DPS, 1980’lerdeki asimilasyon politikası sonrasında Türk azınlığın kurduğu bir parti. Ancak Peevski liderliğinin partide artan etkisi, sonrasında gelen bölünme, HÖH (DPS) oylarını da geriletti. Daha önceki seçimlerde yüzde 10 bandında oy alarak kilit siyasi güç olarak öne çıkan HÖH bu defa ciddi kan kaybetti.
Radev’in partisi yüzde 44.5, GERB İttifakı yüzde 13.3, Değişime Devam ve Demokratik Bulgaristan yüzde 12.6 oy alırken HÖH ancak yüzde 7.12 destekle dördüncü oldu. Beşinci sırada Rusya yanlısı Vazrazhade yüzde 4.2 oy aldı. Ahmed Doğan’ın HÖH’ten ayrılan APS partisi ise yüzde 4’lük baraja takılarak meclise giremedi.
TÜRK OYLARI BÖLÜNDÜ
300 bine yakın Türk-Bulgar çifte vatandaşının yaşadığı Türkiye genelinde toplam 27 sandık kuruldu. Görüşüne başvurduğum Balkan Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği Başkanı Şükrü Ar, bir önceki seçimlerde 168 sandık kurulduğuna işaret ederek son sandık kısıtlaması nedeniyle seçmenin sandığa ulaşmada zorluklar yaşadığını aktardı.
Pazar günkü seçimlerde Türkiye’de 29 binin biraz üstünde seçmen oy kullanabildi. Hak ve Özgürlükler Hareketi yüzde 53.1 ile ilk sırada, APS yüzde 21.1 ile ikinci sırada, Radev’in partisi ise yüzde 17.3 ile üçüncü sırada yer aldı. 2024 ekim ayındaki son seçimlerde ise APS partisi birinci çıkmıştı.
FIRSAT MI TEHDİT Mİ
BULGARİSTAN AB ülkesi olsa da Türk ve Müslüman azınlık; eşit yurttaşlık, anadilde eğitim, dini ihtiyaçların karşılanması, kamusal alanda güçlü temsil gibi konularda zorluklar yaşamaya devam ediyor.
Şükrü Ar, İlerici Bulgaristan’ın zaferiyle ilgili “Bulgaristan’da yeni siyasi tablo oluştu, alışıldık bir tablo değil. Türk ve Müslüman azınlık için bir fırsat mı, tehdit mi olacak, göreceğiz. Azınlığın hakları gözetilmelidir” diyerek sivil toplum örgütleri olarak da ortak bir dil oluşturulmasının gereğine işaret ediyor.
RADEV’DEN ORBAN ÇIKAR MI
BULGARİSTAN’da siyasi istikrarsızlıktan sıkılan halk tercihi ‘yeni başlangıç’ diyen Radev’den yana yaptı. Vaatlerinin Türk ve Müslüman azınlıkta da karşılık bulduğu anlaşılıyor. Radev’den Avrupa’ya yeni bir Orban çıkar mı? Yoksa AB’nin maddi desteğine ihtiyaç duyduğu bir ortamda daha denge politikası mı güder? Bekleyip göreceğiz.
ngumus@hurriyet.com.tr
