BULGAR İSMİ HİÇ BİR TARTIŞMAYA AÇIK KALMADAN ÖZ BE ÖZ TÜRKÇEDİR VE BULGARLAR KADİM TÜRK TARİHİNİN BİR PARÇASIDIR

1. Bulgar Adının Tarihî Kullanımı

Bulgar adı, tarih boyunca yalnızca bir topluluk adı olarak değil; aynı zamanda dağ, tepe, ova, yaylak, bölge, nehir çevresi ve yerleşim adı olarak da geniş bir coğrafyada yaşamıştır. Türk topluluklarının bulunduğu alanlarda “Bulgar”, “Bolgar”, “Bulğar”, “Bulghar”, “Bulkar” ve benzeri biçimlerde görülen bu ad, Avrasya boyunca farklı bölgelerde iz bırakmıştır.

2. İtil (Volga) Bulgarları

İtil boylarında yaşayan Bulgar toplulukları, İtil Nehri çevresinde büyük yerleşimler kurmuştur. Orta İtil havzasındaki Bulgar şehirleri ticaret yolları üzerinde önemli merkezler hâline gelmiştir. Bugünkü Tataristan bölgesindeki eski Bulgar yerleşimleri, tarihî kaynaklarda “Bolgar” adıyla geçmektedir.

3. Tuna Bulgarları

Karadeniz’in kuzeyi ve Tuna çevresine ulaşan Bulgar toplulukları, Balkan coğrafyasında uzun süre varlık göstermiştir. Tuna boyları boyunca Bulgar adıyla anılan birçok yerleşim ve bölge kaydedilmiştir. Orta Çağ kroniklerinde Tuna Bulgarları, Karadeniz stepleri ile Balkanlar arasındaki hareketli Türk toplulukları arasında gösterilmiştir.

4. Anadolu’daki Bulgar Adları

Anadolu’da Bulgar adı; köy, yayla, dağ, tepe ve mevki isimlerinde yaşamaya devam etmiştir. Özellikle Toroslar, İç Anadolu ve Karadeniz çevresinde “Bulgar Dağı”, “Bulgar Tepesi”, “Bulgar Yaylası”, “Bulgar Boğazı” gibi adlandırmalar görülmektedir.

5. Bulgar Dağı ve Bulgar Madenleri

Toros silsilesindeki Bulgar Dağı adı, tarihî kayıtlarda uzun süre kullanılmıştır. Bölgedeki eski maden sahaları “Bulgar Madenleri” olarak bilinmiştir. Osmanlı kayıtlarında ve haritalarda Bulgar Dağı adına rastlanmaktadır.

6. Bolkar Adı ile İlişki

Günümüzdeki Bolkar Dağları adı, eski kaynaklarda Bulgar/Bolgar biçimlerinde de yazılmıştır. Zaman içerisinde ses değişimleriyle Bulgar → Bolgar → Bolkar biçimlerinin ortaya çıktığı görülmektedir. Anadolu Türkçesinde birçok eski yer adında benzer dönüşümler bulunmaktadır.

7. Kafkasya ve Kuzey Karadeniz Bölgesi

Kuzey Kafkasya, Kuban çevresi, Don boyları ve Karadeniz’in kuzeyinde Bulgar adıyla ilişkilendirilen eski yerleşim alanları bulunmaktadır. Eski kronikler, Bulgar topluluklarının bu bölgelerde uzun süre yaşadığını kaydetmektedir.

8. Bulgar Adının Coğrafi Yaşayışı

Bulgar adı yalnızca devlet adı olarak değil; coğrafi hafıza içinde dağ, geçit, yayla, oba ve yerleşim adı olarak da yaşamıştır. Türk topluluklarının bulunduğu geniş sahalarda bu adın farklı biçimlerde korunması dikkat çekmektedir.

9. Tarihî Kaynaklarda Bulgar Adı

Bizans, Arap, Ermeni, Rus ve İran kaynaklarında Bulgar adı farklı yazımlarla geçmektedir:

Bolgar

Bulgar

Bulghar

Bulkar

Bulkhar

Bu yazımlar, farklı dillerin ses yapısına göre değişmiştir.

10. Anadolu’daki Yaşayan İzler

Bugün Türkiye’de:

Bolkar Dağları

Bulgar Dağı

Bulgar Tepesi

Bulgar Boğazı

Bulgar Yaylası

gibi isimler, tarihî adın coğrafi yaşamını sürdürdüğünü göstermektedir.

11. Türk Coğrafyasında Yer Adlarının Sürekliliği

Türk topluluklarının yaşadığı bölgelerde eski boy, oba ve topluluk adlarının dağlara, nehirlere ve yaylalara verilmesi yaygın bir gelenektir. Bulgar adı da bu gelenek içinde uzun süre korunmuş tarihî adlardan biri olarak yaşamaya devam etmiştir.

(Kara Oğuz)